Nguyễn Sinh Hùng » Kinh tế » Chỉ có cải cách thể chế Việt Nam mới tỏa sáng

(Kinh tế) - Dư luận đang rất đồng tình ủng hộ Bí thư thành ủy Đinh La Thăng “truy sát gắt gao” việc hải quan làm khó cho doanh nghiệp. Bởi thực tế hiện nay, doanh nghiệp cạnh tranh đã khó lại còn phải gánh trên vai hàng loạt thủ tục hành là chính như thuế và hải quan thì trách sao trong 10 năm qua một nửa doanh nghiệp của ta “chết”. Nguyên nhân chính là thể chế mà việc cải cách đã kêu gọi bấy lâu nay.

Ngành thuế và hải quan là hai lĩnh vực liên quan trực tiếp đến các quyền lợi của doanh nghiệp. Thế nhưng theo thống kê khoảng 30% doanh nghiệp phải chi tiền “đen” cho các cán bộ để được nhanh chóng giải quyết các thủ tục hành chính. Điều này cũng không có gì lạ lẫm bởi chính chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan đã chua chát nhận định “Một điều tra cho thấy, ở Việt Nam, trung bình cứ 1 đồng lợi nhuận thì DN phải mất 1,02 đồng cho ‘bôi trơn'”.

Biểu đồ doanh nghiệp phải trả chi phí đen.

Biểu đồ doanh nghiệp phải trả chi phí đen.

Trưởng ban pháp chế VCCI – Đậu Anh Tuấn cho biết, qua khảo sát có tới 53,35% DN đã phải trả chi phí không chính thức ở Cục Hải quan TP.HCM, 31% DN cho biết nếu không trả chi phí “đen” sẽ bị phân biệt đối xử như kéo dài thời gian làm thủ tục, bổ sung những giấy tờ, chứng từ không có trong quy định. Thậm chí có quá nhiều biểu mẫu cần khai báo và hay thay đổi khiến DN “chóng mặt”. Đồng tình với quan điểm đó ông Phạm Thanh Bình chuyên gia hải quan nhận định: “Là người có 30 năm làm trong ngành hải quan mà đọc nhiều khi cũng thấy rối hết cả đầu chứ nói gì đến DN”. Đó là chưa kể tới những giấy tờ ngoài quy định được 2 ngành này “đẻ” ra để phục vụ cho nhu cầu của doanh nghiệp.

Khi nào cơ quan hành chính mới hết khó chịu khi tiếp xúc với doanh nghiệp.

Khi nào cơ quan hành chính mới hết khó chịu khi tiếp xúc với doanh nghiệp.

Thậm chí, theo đánh giá sự phục vụ của công chức hải quan, 55-61% các DN tham gia khảo sát cho biết việc thực hiện kỷ cương của cán bộ hải quan, thuế ở mức bình thường. Điều này thì chỉ cần nhìn vào những câu trả lời của ông cục phó Hải Quan TP Nguyễn Hữu Nghiệp thì đã rõ. Chỉ là 1 câu hỏi về việc cắt nhỏ thép mà ông Nghiệp viện dẫn đến 256 văn bản chuyên ngành, rồi chỉ là 1 câu hỏi về chế độ nhiều cửa của hải quan thì vị cục phó này vòng vèo tới 3 lần mà vẫn không trả lời được.

Thậm chí đến mức Bí thư thành ủy Đinh La Thăng phải thốt lên “Anh làm gì ở Hải Quan Thành phố… Việc bé như móng tay vậy anh làm không xong thì bao giờ anh làm được Cục trưởng?” hay “Tôi yêu cầu trả lời thẳng câu hỏi của doanh nghiệp thì anh lại lấy điều luật ra trả lời, anh còn không nhớ thì sao doanh nghiệp nhớ hết các văn bản?”. Là một vị cục trưởng trả lời chất vấn của lãnh đạo mà còn vòng vèo như thế thì liệu rằng khi tiếp xúc với doanh nghiệp, bản thân vị cục phó này hoặc cấp dưới của ông ta sẽ đưa doanh nghiệp đi mấy vòng trái đất? Thiết nghĩ cũng cần một quy chế để chấn chỉnh lại thái độ phục vụ nhân dân của các quan chức được hưởng lương từ ngân sách nhà nước này.

Bí thư Thành ủy TPHCM Đinh La Thăng trao đổi với nhà đầu tư nước ngoài.

Bí thư Thành ủy Đinh La Thăng trao đổi với nhà đầu tư nước ngoài.

Còn một vấn đề bất cập nữa từ cơ quan thuế và hải quan đó chính là việc có quá nhiều thủ tục cũng như văn bản không phù hợp khiến cho các nhà đầu tư nước ngoài chùn chân khi muốn đầu tư tại thị trường Việt Nam. Ông Herb Cochran – Chủ tịch Hiệp hội thương mại Hoa Kỳ nói vấn đề ưu đãi thuế cho DN còn nhiều vướng mắc. Lấy ví dụ, Cục Đầu tư nước ngoài đã cấp phép đầu tư với chính sách thuế ưu đãi cho một DN nhưng Cục thuế TPHCM cho rằng giấy ưu đãi của Cục Đầu tư nước ngoài không có giá trị nên phải đóng thuế. Chính những điều này đã làm giảm việc đầu tư FDI tại nước ta.

Thực tế vấn đề này không phải lần đầu tiên mới được nhắc tới. Mà trước đây thủ tục hành chính trong hải quan và thuế người đã khiến người đứng đầu chính phủ rất đau đầu. Đến nỗi trong buổi làm việc với Tổng Cục Thuế và Hải Quan, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã phải thốt lên 2 lần “Không thể chấp nhận được”.

Hiếm khi nào cộng đồng doanh nghiệp, người dân cũng như các cơ quan chức năng thấy người đứng đầu Chính phủ có lời lẽ mạnh mẽ đến như vậy. Cái tâm thế “không thể không thay đổi” đó thật ra đã thể hiện rõ nét từ Nghị quyết số 19/NQ-CP của Chính phủ về các giải pháp cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và trong thông điệp của Thủ tướng.

Nhưng tại Hội nghị tổng kết công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí năm 2015 do Thành ủy TP. Hồ Chí Minh tổ chức, Thiếu tướng Phan Anh Minh – Phó Giám đốc Công an TP. Hồ Chí Minh cho rằng 50% số vụ án buôn lậu phát hiện tại TP.HCM có bóng dáng của Hải quan. Ông Minh nhấn mạnh tới lĩnh vực xuất nhập khẩu liên quan đến cán bộ Hải quan là có khả năng tham nhũng nhiều nhất. Cũng theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhận định “Một trong những nguyên nhân chính là tham nhũng đã lấy mất lớn hơn so với lợi nhuận của DN. Bị lấy mất lợi nhuận rồi thì DN còn gì để tái đầu tư, để mở rộng được? Và DN sẽ co lại vì họ làm được 1 nhưng có những ông khác không làm gì cả mà tước đoạt của họ hơn 1 thì tội gì họ làm nữa”.

Có 4 ngành ảnh hưởng rất lớn đến tham nhũng là hải quan, thuế, cấp giấy phép và quản lý đất đai.

Có 4 ngành ảnh hưởng rất lớn đến tham nhũng là hải quan, thuế, cấp giấy phép và quản lý đất đai.

Từ đó có thể thấy mặc dù đã cải cách rất nhiều nhưng do thể chế của nước ta còn quá nhiều bất cập khiến tỉ lệ tham nhũng vẫn còn cao gây nhức nhối cho xã hội. Nhưng không phải vì thế mà nản lòng, chúng ta phải đi tìm giải pháp và chiến lược đưa ra là tham gia vào các hiệp định thương mai tự do mà TPP là 1 ví dụ. Những điều khoản trong các hiệp định này sẽ là thách thức, là những ràng buộc lớn để chúng ta thay đổi nếu không muốn bị đào thải khỏi sân chơi lớn của thế giới.

Vừa qua việc Bí thư thành ủyĐinh La Thăng “truy sát” cơ quan hải quan đã nhận được rất nhiều ý kiến đồng tình ủng hộ. Rất mong mỏi những cơ quan, sở ban ngành cũng có những hành động mạnh mẽ như Bí thư thành ủy Đinh La Thăng vừa qua. Có mạnh mẽ và quyết đoán như thế thì Việt Nam chúng ta mới vụt sáng.

Hạ Băng

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@nguyensinhhung.net

Share on Link Hay! Share on Facebook! Tweet This!