Nguyễn Sinh Hùng » Thời sự » Giá trị việc phụng thờ các Vua Hùng trong đời sống người Việt đương đại

(Thời sự) - Xưa kia, người Việt nói chung và cư dân Phú Thọ nói riêng đều sinh sống chủ yếu bằng canh tác ruộng nước nên sự tác động của tự nhiên như: hạn hán, mưa bão, thiên tai… ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống. Trong điều kiện xã hội cổ truyền còn lạc hậu, con người bất lực trước thiên nhiên. Vì thế, họ đã đặt niềm tin và cầu mong sự phù hộ của các thần linh, sự che chở của các vua Hùng. Ngày nay, khoa học – kỹ thuật đã hiện đại, trình độ nhận thức về thế giới xung quanh đã cao hơn nhưng có vẻ như niềm tin vào thần linh, vào tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương của người Việt không suy giảm.

Việc phụng thờ các vua Hùng, con vua và các tướng lĩnh… liên quan đến các đời vua Hùng biểu hiện giá trị xã hội của cộng đồng. Có thể nói, hầu hết các nhân vật này đều đại diện cho giá trị mà cộng đồng đã đúc rút trong một thời kỳ lịch sử nhất định ví như truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh, ngoài việc phản ánh công cuộc trị thủy, sức mạnh của cộng đồng dân cư khi chống lại thiên tai, nó còn cho chúng ta nguồn tư liệu về việc vua Hùng thống nhất các bộ lạc ở Bắc bộ và Bắc Trung bộ do người Nam Đảo từ Hạ Long vào vùng đất tươi tốt của vua Hùng; truyền thuyết Chử Đồng Tử – Tiên Dung nói lên sự xâm nhập của các bộ tộc đánh cá ngoại lai (gốc Nam Đảo) vào đất đai Hùng Vương; còn với Phù Đổng Thiên Vương – Thánh Gióng – qua truyền thuyết về Thánh Gióng đánh giặc Ân, chúng ta biết được thời vua Hùng dựng nước vào đầu thời đại sắt, hơn thế, qua đó, ta thấy được thời kỳ đầu lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt. Vì thế, cho đến nay việc mở hội Gióng, các lễ hội thờ cúng Sơn Tinh – Tản Viên Sơn Thánh, hay lễ hội đền Hùng thực chất là tôn thờ tinh thần đoàn kết, tài trí, biểu dương sức mạnh cộng đồng… đại diện cho cả quốc gia, dân tộc. Đó chính là vai trò to lớn mà việc phụng thờ Hùng Vương đem lại.

Khu di tích lịch sử Đền Hùn

Khu di tích lịch sử Đền Hùn

Tục thờ cúng tổ tiên nói chung và việc phụng thờ các vị vua Hùng nói riêng là một hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng tất yếu nảy sinh trong lòng xã hội, trên cơ sở một nhu cầu cần được thỏa mãn của con người trong xã hội. Điều đó được thể hiện thông qua lễ hội đền Hùng. Khi xưa, lễ giỗ tổ các vua Hùng được mở ra giữa một chu kỳ năm cũ kết thúc và mở ra một năm mới để tưởng nhớ tới công ơn to lớn của các vị vua Hùng đối với dân với nước, đó cũng là một thời kỳ rất phù hợp với tiết trời thoáng đãng, cây cối đâm chồi nảy lộc. Đồng thời, lễ giỗ Tổ cũng đã bộc lộ sự hòa hợp giữa con người với tự nhiên, với các lực lượng siêu nhiên, đó là tổ tiên của dân tộc mà đỉnh cao là các vị vua Hùng. Sự tôn thờ, niềm tin vào sự tồn tại của các vị thần linh nói chung và vua Hùng nói riêng giúp con người vượt qua cái trần tục, đời thường, thúc đẩy sự tìm tòi, vượt qua trạng thái hiện tồn để hướng về phía trước, khắc phục sự hẫng hụt về tinh thần. Xét về mặt đạo đức, ý thức về thờ cúng Hùng Vương mang giá trị nhân văn sâu sắc, nó phát khởi mối thiện tâm của mỗi con người trong cộng đồng xã hội.

Hơn nữa, việc thờ cúng các vua Hùng là sự phát triển cao có tính chất trừu tượng hóa ý thức về cội nguồn, bắt rễ sâu xa từ tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên mang nhiều cung bậc tình cảm, như: dân tộc, vùng, liên vùng, làng xã, tình thân tộc, bạn bè… nhờ đó mà mỗi con người đều tự cảm thấy mình đang được trở về với chính mình, mình là một phần của cộng đồng xã hội, đây cũng chính là dịp thắt chặt tinh thần gắn bó, đoàn kết giữa mọi người trong nước. Hầu hết các thành viên trong cộng đồng ai cũng có ý thức và trách nhiệm tham gia vào hoạt động đó với mức độ khác nhau. Họ tham gia hoạt động thờ cúng bằng sự nhiệt tình và thành tâm, qua đó thể hiện cách ứng xử của con người với thần linh và giữa con người với con người. Tính cộng đồng được thể hiện ngay trong việc thờ cúng chung của cả dân tộc đối với các vua Hùng khi được suy tôn là nơi chốn Tổ. Tạo nên sức mạnh cộng đồng, đây chính là một trong các giá trị của tín ngưỡng Hùng Vương.

Giỗ Quốc Tổ Vua Hùng

Giỗ Quốc Tổ Vua Hùng

Được hình thành trên cơ sở truyền thống yêu nước, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc ta, tín ngưỡng thờ cúng vua Hùng/thờ Quốc Tổ đã khơi dậy ý thức hướng về cội nguồn trong lòng mỗi người, thúc giục hàng triệu con tim, khối óc từ già trẻ, gái, trai, cả những người con xa xứ, khi mỗi dịp tết đến xuân sang, họ đều nhớ về quê hương, nhớ về ngày giỗ Tổ. Hình tượng các vị vua Hùng đã được thần linh hóa trở thành vị thần tổ, vị thành hoàng làng được tôn thờ trong cộng đồng làng xã và được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Cùng với thời gian nó là nguồn nuôi dưỡng những truyền thống tốt đẹp, góp phần giáo dục thế hệ trẻ và là sợi dây cố kết cộng đồng các dân tộc Việt Nam có chung một nguồn gốc, đó là “con Lạc, cháu Hồng”…

Có thể nói, cảm hứng ngợi ca là mạch nguồn xuyên suốt trong quá trình lịch sử của dân tộc ta. Nhân dân đã kính dâng chốn Tổ những tình cảm đặc biệt nhưng cao hơn cả là tấm lòng biết ơn vô hạn, ghi nhớ sâu sắc công lao của  các vị vua Hùng đối với dân với nước. Trải qua thời gian, vùng đất Tổ, nơi thờ cúng các vua Hùng đã trở thành trung tâm hội tụ tâm linh của người dân đất Việt.

Nguyễn Thị Thu Trang

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@nguyensinhhung.net

Share on Link Hay! Share on Facebook! Tweet This!