Nguyễn Sinh Hùng » Quốc Hội Việt Nam – HĐND Tỉnh/T.Phố » Góp ý sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước: QH, HĐND cấp tỉnh chỉ nên thông qua dự toán các chỉ tiêu lớn, chỉ tiêu tổng thể

(Quốc Hội Việt Nam – HĐND Tỉnh/T.Phố) - * Luật Tổ chức QH đã quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của QH và các cơ quan của QH, nhưng khi đi vào thực tế xử lý các vấn đề cụ thể về tài chính – ngân sách thì vẫn có điểm chưa thực sự rõ

* Cần nghiên cứu, sửa đổi phù hợp với tình hình thực tế, bảo đảm xây dựng dự toán thu, chi NSNN tích cực, vững chắc

Luật Ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2002 được QH Khóa XI thông qua ngày 16.12.2002, có hiệu lực thi hành từ ngân sách 2004. Đây là đạo luật quan trọng trong hệ thống luật pháp về tài chính của nước ta. Cùng với việc ban hành các hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn Luật, đã đánh dấu một bước quan trọng trong công tác quản lý và điều hành NSNN. Trong đó quy trình, phương thức, thủ tục hành chính trong lập, thảo luận, quyết định dự toán ngân sách đã được cải tiến mạnh mẽ, giảm thiểu các thủ tục hành chính và các công việc sự vụ không cần thiết, tiết kiệm thời gian và chi phí xã hội, đồng thời vẫn bảo đảm hiệu lực của công tác quản lý.

Luật Tổ chức QH đã quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của QH và các cơ quan của QH, nhưng khi đi vào thực tế xử lý các vấn đề cụ thể về tài chính – ngân sách thì vẫn có điểm chưa thực sự rõ

Ảnh minh họa

Ảnh minh họa

Kết quả triển khai thi hành Luật thời gian qua đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Dự toán thu, chi ngân sách hàng năm được xây dựng cơ bản theo đúng quy định của Luật NSNN và các văn bản hướng dẫn. Trong đó, dự toán thu hàng năm xây dựng tích cực, dự toán chi tương đối sát với nhu cầu thực tế, bố trí kinh phí thực hiện các chế độ, chính sách mới ban hành đầy đủ và tiết kiệm. Dự toán ngân sách được trao đổi, thảo luận giữa cơ quan chuyên môn trước khi lãnh đạo Bộ Tài chính thảo luận với lãnh đạo các bộ, cơ quan Trung ương và lãnh đạo UBND các địa phương, bảo đảm tính công khai, minh bạch, tạo sự đồng thuận cao khi trình cấp có thẩm quyền quyết định, thông qua. Qua công tác thảo luận dự toán đã nắm bắt và giải quyết kịp thời những tồn tại, vướng mắc trong việc tổ chức thực hiện dự toán NSNN và các chính sách, chế độ đã ban hành. Dự toán ngân sách đã tạo chủ động trong điều hành. Trong điều kiện kinh tế biến động, chính sách tài khóa đã góp phần chủ động, tích cực ổn định vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và trật tự an toàn xã hội, duy trì tăng trưởng ở mức hợp lý.

Tuy nhiên, thực tế triển khai quy trình lập, thảo luận và quyết định dự toán ngân sách nhà nước hiện nay cũng cho thấy một số hạn chế. Về dự toán thu ngân sách, dự toán thu chưa sát thực tế, có năm tăng thu hàng năm lớn, còn tình trạng một số bộ, cơ quan Trung ương và địa phương lập dự toán thu NSNN thấp, chưa bao quát đủ các nguồn thu. Việc xây dựng và phân bổ dự toán thu giữa các địa phương còn chưa sát, chưa lường hết biến động làm tăng, giảm thu dẫn đến một số địa phương thực hiện thu NSNN vượt dự toán lớn, nhưng cũng có một số địa phương chỉ đạt hoặc không đạt dự toán.

Về dự toán chi ngân sách, nhiều bộ, cơ quan Trung ương đề xuất nhu cầu chi lớn. Đặc biệt, những bộ quản lý ngành, lĩnh vực có xu hướng muốn mở rộng các chế độ, chính sách cho ngành, lĩnh vực mình phụ trách mà ít chú ý đến khả năng cân đối nguồn lực. Nhiều địa phương còn có xu hướng ỷ lại, trông chờ vào sự hỗ trợ của ngân sách Trung ương.

Về thời gian, chất lượng báo cáo dự toán, thời gian cho mỗi cấp ngân sách quá ngắn (khoảng 1 tháng), ảnh hưởng đến chất lượng dự toán ngân sách hàng năm. Báo cáo dự toán các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương gửi về Bộ Tài chính chậm so với quy định, chưa đáp ứng về mặt nội dung nên chất lượng thảo luận dự toán chưa đáp ứng được yêu cầu.

Về căn cứ xây dựng, tại thời điểm xây dựng dự toán, còn nhiều yếu tố chưa xác định rõ gây khó khăn cho việc xây dựng dự toán như chế độ, chính sách mới, đặc biệt là chính sách điều chỉnh tiền lương và các chính sách an sinh xã hội. Một số nhiệm vụ lớn được cơ quan có thẩm quyền quyết định sau, phải bổ sung dự toán ngân sách. Hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu phục vụ cho công tác xây dựng dự toán NSNN chưa đầy đủ, kịp thời.

Về thẩm quyền của các cơ quan của QH, Luật Tổ chức QH và các văn bản có liên quan đã quy định khá rõ ràng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của QH và các cơ quan của QH, nhưng khi đi vào thực tế xử lý các vấn đề cụ thể về tài chính – ngân sách, vẫn có những điểm chưa thực sự rõ. Ví dụ, về sự phối hợp của cơ quan Kiểm toán Nhà nước và các Ủy ban của QH, đặc biệt là Ủy ban Tài chính – Ngân sách, theo quy định, Kiểm toán Nhà nước tham gia với Ủy ban Tài chính – Ngân sách và các cơ quan khác của Quốc hội, Chính phủ trong việc xem xét, thẩm tra báo cáo về dự toán NSNN, phương án phân bổ ngân sách Trung ương, phương án điều chỉnh dự toán NSNN, phương án bố trí ngân sách cho dự án, công trình quan trọng quốc gia do QH quyết định và quyết toán NSNN. Tuy nhiên, hiện nay chưa có quy định rõ ràng về cơ chế phối hợp giữa cơ quan Kiểm toán và các cơ quan này. Vì vậy, sự tham gia phối hợp còn hạn chế.

Về phân cấp nhiệm vụ kinh tế – xã hội và tài chính – ngân sách, hiện nay đã quy định khá cụ thể, nhưng thực tế vẫn còn những điểm chưa rõ, làm hạn chế hiệu lực, hiệu quả các quyết định của QH. Theo quy định của Hiến pháp, Luật Tổ chức QH, Luật NSNN, thì QH quyết định NSNN, phân bổ ngân sách Trung ương và phê chuẩn quyết toán NSNN. Song, cũng theo quy định của Luật NSNN, hệ thống NSNN hiện nay bao gồm ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương. Theo quy trình hiện hành quy định tại các văn bản pháp luật, HĐND sẽ quyết định ngân sách địa phương trên cơ sở dự toán đã được QH quyết định. Việc quy định ràng buộc giữa các cấp ngân sách như vậy khiến thời gian xây dựng dự toán ngân sách dài (mặc dù thời gian cho mỗi cấp lại rất hạn chế), trách nhiệm của từng cấp chưa rõ ràng (nhiều trường hợp, ĐBQH chất vấn các Bộ trưởng về các nội dung do chính quyền địa phương quyết định).

Ngoài ra, khi QH ưu tiên dành tỷ lệ chi NSNN cho phát triển một số lĩnh vực như giáo dục – đào tạo, khoa học – công nghệ, môi trường… Nhưng khi thực hiện quyết định ngân sách của mình, nhiều địa phương đã quyết định dự toán không đúng với chỉ tiêu yêu cầu của QH, khiến cho mục tiêu tổng thể là không đạt được.

Một vướng mắc nữa liên quan đến thời gian họp QH, HĐND, theo quy định, QH, HĐND cấp tỉnh họp thường lệ mỗi năm hai kỳ. Thực tế cho thấy, việc QH, HĐND cấp tỉnh không hoạt động mang tính thường xuyên cũng hạn chế khả năng của QH, HĐND trong việc thực hiện thẩm quyền quyết định các vấn đề quan trọng của quốc gia, địa phương đặc biệt là trong những trường hợp biến động về kinh tế, tài chính, đòi hòi phải có biện pháp ứng phó kịp thời.

Cần nghiên cứu, sửa đổi phù hợp với tình hình thực tế, bảo đảm xây dựng dự toán thu, chi NSNN tích cực, vững chắc

Công tác lập, tổng hợp, thảo luận, quyết định và phân bổ dự toán NSNN hiện nay được thực hiện qua nhiều cấp, nhiều bước phức tạp. Quá trình thảo luận diễn ra với thời gian dài, nhiều lần. Do vậy, cần nghiên cứu, sửa đổi cho phù hợp với tình hình thực tế ở cả Trung ương và địa phương, bảo đảm xây dựng dự toán thu, chi NSNN tích cực, vững chắc, đồng thời hạn chế tối đa những thủ tục hành chính không cần thiết trong công tác lập, tổng hợp, thảo luận và quyết định dự toán NSNN, phương án phân bổ ngân sách ở từng cấp ngân sách.

Về phương pháp lập dự toán ngân sách, cần tăng cường việc áp dụng các công cụ dự báo tiên tiến (thông qua các phần mềm xây dựng dự báo thu, phân bổ dự toán chi…) để phục vụ tốt hơn cho công tác xây dựng và thẩm định dự toán của các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Thúc đẩy công tác dự báo kinh tế – xã hội ở cấp Trung ương và địa phương để phục vụ cho công tác xây dựng, thảo luận, quyết định dự toán. Khuyến khích các tổ chức kinh tế độc lập đưa ra các dự báo về NSNN, nhằm giúp các cơ quan nhà nước có thẩm quyền có thêm các kênh thông tin phục vụ cho việc quyết định dự toán NSNN.

Về thảo luận dự báo NSNN, để nâng cao tính chủ động và trách nhiệm cho các cấp ở địa phương trong việc lập và quyết định dự báo thu NSNN của cấp mình, đề nghị quy định Bộ Tài chính làm việc với UBND cấp tỉnh đối với năm đầu của thời kỳ ổn định; trong các năm tiếp theo của thời kỳ ổn định, nếu có ý kiến khác nhau thì tổ chức làm việc để thống nhất ý kiến. Trường hợp không thống nhất được thì Bộ Tài chính xác định dự báo thu để xây dựng phương án cân đối NSNN trình các cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Liên quan đến thẩm quyền của QH, HĐND trong việc thông qua dự toán ngân sách, theo quy định hiện hành, QH quyết định dự toán NSNN, tuy nhiên hiện nay QH quyết định quá chi tiết về chỉ tiêu thu, chi. Để hạn chế quyết định trùng lặp, tránh khó khăn cho HĐND cấp tỉnh khi quyết định và phân bổ dự toán thu NSNN trên địa bàn và dự toán chi ngân sách địa phương, đề nghị QH, HĐND cấp tỉnh chỉ thông qua dự toán theo các chỉ tiêu lớn, chỉ tiêu tổng thể.

Về xây dựng Kế hoạch tài chính – ngân sách 5 năm, để từng bước nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, hạn chế bố trí dự án đầu tư dàn trải và bảo đảm việc ban hành chính sách phải phù hợp với khả năng nguồn lực ngân sách, cần nghiên cứu bổ sung quy định: QH quyết định định hướng Kế hoạch tài chính – ngân sách 5 năm gắn với kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm. Việc quyết định dự toán ngân sách hàng năm phải phù hợp với kế hoạch tài chính – ngân sách 5 năm và kế hoạch đầu tư 5 năm.

Cùng với đó, cần xây dựng các quy chế nhằm tăng cường chế độ báo cáo, cung cấp thông tin giữa Trung ương và địa phương. Điều này sẽ phục vụ tốt hơn cho công tác đánh giá tình hình thực hiện và dự toán NSNN hàng năm. Tăng cường công tác đào tạo cán bộ, lập, thảo luận, quyết định dự toán ngân sách ở cấp Trung ương và địa phương.

(Đại Biểu Nhân Dân)

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@nguyensinhhung.net

Share on Link Hay! Share on Facebook! Tweet This!