Không bỏ HĐND cấp quận, huyện, phường và thành lập “thành phố trong thành phố” là hai vấn đề được các đại biểu đưa ra thảo luận nhiều nhất tại Hội thảo “Tổ chức và Hoạt động của chính quyền địa phương – Những vấn đề đặt ra và kinh nghiệm quốc tế” do Ủy ban Pháp luật phối hợp với Dự án Hỗ trợ thực hiện chính sách (PIAP) tổ chức trong 2 ngày 6-7.12 tại Đà Nẵng.

HĐND là cơ quan đại diện của nhân dân

Trong gần trọn một buổi sáng, vấn đề thực tiễn hoạt động của HĐND, đặc biệt là việc bỏ HĐND cấp quận, huyện, phường được các đại biểu tham luận và trao đổi thẳng thắn. Đại biểu Lê Văn Cuông khẳng định, HĐND là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan Nhà nước cấp trên. Kết quả hoạt động của nhiều HĐND cho thấy đã chọn đúng vấn đề bức xúc của địa phương để bàn bạc ra nghị quyết góp phần quan trọng vào việc hoàn thành các nhiệm vụ kinh tế – xã hội, an ninh – quốc phòng… được đông đảo nhân dân đồng tình ủng hộ. Tuy nhiên, thời gian qua có một số ý kiến lại cho rằng, hoạt động của HĐND ở những cấp này còn hình thức, ngủ gật là không đúng, nói liều. Bởi chúng ta phải nhìn vào thực tế đó là cơ quan của dân, do dân bầu ra, bảo vệ quyền lợi cho dân, vậy ấy tại sao lại quy chụp là hình thức rồi đòi bỏ, đại biểu Cuông nhấn mạnh.

Bỏ HĐND huyện, quận, phường đang đặt ra nhiều vấn đề cần tranh luận

Ý kiến của đại biểu Cuông đã nhận được sự đồng tình của hầu hết đại biểu, cho rằng, tham nhũng vẫn còn hoành hành nếu bỏ HĐND – cơ quan giám sát này thì tình hình sẽ thế nào? Do đó, điều cần làm lúc này là Quốc hội phải nghiên cứu sửa đổi, bổ sung một số quy định của Hiến pháp và pháp luật hiện hành, cụ thể là Luật Tổ chức HĐND và UBND trao cho HĐND cấp huyện, quận, phường thực quyền. HĐND phải thực sự phát huy được vai trò là cơ quan đại diện thực chất quyền lợi của nhân dân. HĐND có quyền kiểm tra, giám sát, bác bỏ những điều không đúng với lợi ích của nhân dân trong quận, huyện, phường.

Nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội Đặng Như Lợi nêu vấn đề tại sao chỉ thí điểm bỏ HĐND quận, huyện, phường mà không làm ngược lại, đó là thử bỏ hệ thống chính trị xã hội cấp tương đương xem thế nào, trong khi quyền trực tiếp của dân thì lại bàn tới, bàn lui là bỏ. Về lý luận, Nhà nước pháp quyền thì phải quản lý Nhà nước bằng pháp luật, quyền lực phải thuộc về nhân dân. Mà nhân dân thì từng người một không thể tự mình làm chủ được mà phải thông qua người đại diện cho mình, đó là đại biểu HĐND, đại biểu Quốc hội. Bây giờ bỏ HĐND đi, về lý luận là bỏ trống quyền lực của dân. Đề nghị phải củng cố chứ không bỏ HĐND quận, huyện, phường. HĐND mạnh thì người dân có chỗ dựa và theo đó HĐND càng phát huy được vai trò, vị thế, và theo đó lợi ích của nhân dân càng được tăng cường – đại biểu Lợi nhấn mạnh.

Đồng quan điểm trên, Phó trưởng đoàn ĐBQH TP Hải Phòng Trần Ngọc Vinh cho rằng: mặc dù chúng ta đã thí điểm được gần 4 năm ở 10 tỉnh, thành phố trong cả nước về việc bỏ HĐND nhưng đến nay vẫn chưa chứng minh được kết quả là thế nào. HĐND là cơ quan rất sát cơ sở, nắm được toàn bộ cuộc sống của người dân địa phương, quyết định những vấn đề quan trọng và giám sát cụ thể, là cánh tay nối dài của tỉnh mà bây giờ lại đưa ra bỏ. Chúng ta thử nhìn lại lịch sử để thấy rằng Hiến pháp năm 1946 không nhắc đến HĐND, đến năm 1957 cũng chưa có HĐND. Tuy nhiên, hoàn cảnh lúc đó chủ yếu tập trung vào kháng chiến giành độc lập. Để rồi sau năm 1957 nhìn lại thấy không hợp lý đó là phải có sự giám sát của hai cơ quan công quyền, phải có HĐND. “Vì những lý do đó trong điều kiện hiện nay tôi cho rằng chưa nên bỏ HĐND. Nếu bỏ HĐND thì cũng bỏ luôn UBND, bởi thực tế UBND cũng chỉ là cánh tay nối dài của tỉnh” – đại biểu Vinh bày tỏ.

Đóng góp ý kiến tại hội thảo còn có sự tham gia chia sẻ của các chuyên gia đến từ Canada. Trước câu hỏi của Chủ nhiệm Phan Trung Lý, ở đất nước Canada có sự song hành của hai cấp đó là cấp chính quyền và cấp do dân bầu ra không? Nguyên Phó hiệu trưởng Đại học Tổng hợp Carleton (Canada) cho biết: ở Canada có song hành hai đơn vị này để có sự giám sát; người giữ chức vụ Thị trưởng (Chủ tịch) chỉ có thực quyền rất ít.

Nên lập “thành phố trong thành phố”

Liên quan đến vấn đề quản lý chính quyền thành phố đô thị, nguyên Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh Phạm Phương Thảo đề xuất, thời gian tới nên lập “thành phố trong thành phố” ở các thành phố lớn. Việc này sẽ làm gọn lại bộ máy, đầu mối trực thuộc thành phố và nó làm cho sự quản lý không bị cắt khúc theo địa bàn hành chính quá nhỏ như cắt khúc về hạ tầng đô thị, về mặt quản lý đường sá, quản lý những công trình hạ tầng xây dựng… được thống nhất, mạch lạc hơn. Chẳng hạn như TP Hồ Chí Minh hiện nay có nhiều quận có những đặc điểm giống nhau nên xem xét gộp lại thành thành phố trực thuộc thành phố lớn, làm vệ tinh cho thành phố lớn. Tuy nhiên, để làm được việc này yêu cầu đặt ra là trình độ, năng lực người lãnh đạo thành phố lớn đó thế nào; người lãnh đạo đó phải có tầm quản lý khoa học, chuyên nghiệp để xử lý được nhiều vấn đề lớn phát sinh trong một thành phố rộng lớn.

Toàn cảnh hội nghị

Một thành phố lớn như TP Hồ Chí Minh gồm rất nhiều quận lớn, trong những quận lớn đó có thể gộp 2 quận lại thành thành phố nhỏ; thành phố nhỏ trong thành phố lớn đó đã bằng và có thể còn lớn hơn một đơn vị hành chính cấp tỉnh khác. Như vậy, vấn đề đặt ra nếu mô hình này được xác định thì quyền hạn, nhiệm vụ của nó sẽ thế nào; phạm vi quản lý ra sao; làm sao để đảm bảo được tính thống nhất giữa tổ chức hoạt động của các thành phố nhỏ đó trong thành phố lớn?

Về vấn đề này, Gs Katherine Graham thuộc Trường Chính sách công và Hành chính, Đại học Tổng hợp Carleton (Canada) chia sẻ: ở Canada, thông thường người ta cho rằng hệ thống cung cấp nước và xử lý rác thải cần được đảm bảo trên toàn thành phố lớn. Như vậy có nghĩa là trách nhiệm này phải được giao cho chính quyền thành phố lớn. Tương tự đối với các dịch vụ công khác mang tính chất địa phương như công viên, các dịch vụ giải trí hoặc các dịch vụ mang tính chất cộng đồng thì được cung cấp bởi các thành phố nhỏ. Còn về quy hoạch sử dụng đất, ở Canada có hai cấp quản lý có quy hoạch chung, quy hoạch tổng thể là trách nhiệm của chính quyền thành phố lớn. Dưới đó sẽ có quy hoạch sử dụng đất quy mô nhỏ hơn dành cho các thành phố nhỏ.

Vậy về mặt chính trị sẽ tổ chức như thế nào giữa hai cấp thành phố lớn và thành phố nhỏ. Trong thành phố nhỏ cũng tổ chức bầu cử, sau đó người dân bầu ra các đại biểu của các Hội đồng thành phố và Thị trưởng (Chủ tịch). Trong số các thành viên Hội đồng thành phố nhỏ này có là thành viên của Hội đồng thành phố lớn. Liên quan đến thu chi ngân sách thì sao, thông thường ở Canada có loại thuế được chia tỷ lệ giữa các thành phố và phát triển theo thời gian – Gs Katherine Graham cho biết thêm.

Chí Tuấn (DBND)