Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính Ngân sách Phùng Quốc Hiển thẳng thắn, đúng là chúng ta đang gặp khó khăn, nhưng không phải không có cơ hội. Quan trọng nhất là phải thực sự xuất phát từ thực tiễn cuộc sống để giải quyết một cách bình tĩnh những vấn đề đặt ra cho kinh tế – xã hội của đất nước. Không nên rơi vào tâm trạng bi quan mà phải nhìn nhận những khó khăn, thách thức đang đặt ra với một ý chí và quyết tâm cao.

Dự báo về năm 2013, Chủ nhiệm Phùng Quốc Hiển cho rằng, có thể nền kinh tế sẽ còn gặp một số khó khăn, nhưng nếu quyết tâm xử lý tốt thì sẽ có khởi sắc. Hành động để hướng tới một tương lai tốt đẹp cho nền kinh tế.

Thị trường bất động sản trầm lắng, hàng tồn kho lớn, nợ xấu tăng cao… – những hệ lụy này cùng trên một trục biện chứng và là hệ quả của nhau

- Thưa Chủ nhiệm, Báo cáo của Chính phủ cũng như Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Tài chính – Ngân sách và Ủy ban Kinh tế cho thấy bức tranh không nhiều gam màu sáng về tình hình thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội, ngân sách nhà nước năm 2012. Chủ nhiệm nhìn nhận như thế nào về nội dung này?

- Năm 2012, nền kinh tế nước ta đứng trước những khó khăn, thách thức lớn do tác động từ kinh tế thế giới. Một số nền kinh tế phục hồi chậm, nhất là Liên minh châu Âu (EU) đang bị tác động của nợ công và bất ổn về tài chính nên khả năng phục hồi rất chậm. Hay các nước có nền kinh tế lớn như Nhật Bản, Trung Quốc, Mỹ… tuy có bước phát triển nhưng cũng không đạt được tốc độ tăng trưởng như mong muốn. Chính vì thế, tác động về thị trường, về tài chính đối với nước ta là rất lớn. Ở trong nước, rõ ràng chúng ta đang đứng trước thách thức lớn, đó là khó khăn nội tại của nền kinh tế sau nhiều năm khắc phục nhưng còn hạn chế. Mặt khác, những tác động của chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ để ổn định lạm phát cũng đưa tới những hệ lụy nhất định. Năm 2012, tăng trưởng kinh tế của nước ta giảm so với năm 2011 và những năm trước đó, không đạt được kế hoạch tăng trưởng 6 – 6,5% QH đề ra mà chỉ đạt 5,2%.

Khi tăng trưởng kinh tế không đạt được đương nhiên thu ngân sách nhà nước (NSNN) giảm. Thu nội địa, thu cân đối xuất nhập khẩu giảm mạnh. Chỉ có thu từ dầu thô tăng (chủ yếu do giá dầu tăng cao và sản lượng vượt dự toán. Và cũng chưa năm nào thu NSNN của chúng ta chỉ dám ước đạt dự toán. Thực tế, nhiều năm liên tục chúng ta đều thu vượt dự toán 26 – 27%. So với nhiều năm trước đây, rõ ràng thu NSNN năm 2012 hụt khá lớn ở nhiều lĩnh vực, nhiều địa phương. Tình hình đó cho thấy rằng, thu NSNN trong năm 2012 khó khăn đến thế nào. Kết quả thực hiện nhiệm vụ thu như vậy gây khó khăn việc thực hiện nhiệm vụ chi NSNN, nhất là các địa phương nghèo, nguồn thu ngân sách hạn hẹp, thậm chí phải tính tới khả năng điều tiết, hỗ trợ thêm để các địa phương này có thể hoàn thành được nhiệm vụ chi. Và kỳ vọng đặt ra là sẽ cố gắng giảm bội chi ngân sách từ mức 4,8% (theo Nghị quyết của QH) xuống 4,7% GDP trong năm 2012 cũng không đặt ra được nữa.

- Kết quả thực hiện nhiệm vụ thu – chi NSNN có khả năng chưa đạt kế hoạch đề ra như vậy thì nguyên nhân do đâu, thưa Chủ nhiệm?

- Có nhiều nguyên nhân dẫn tới tình hình nêu trên. Song, nguyên nhân đầu tiên rất rõ là việc thực hiện một số chỉ tiêu kinh tế – xã hội quan trọng như chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế, tỷ lệ vốn đầu tư phát triển toàn xã hội so với GDP… không đạt theo Nghị quyết của QH. Nguyên nhân thứ hai là việc thực hiện chính sách tài khóa miễn, giảm, giãn thuế trên diện rộng với nhiều đối tượng trọng một thời gian tương đối dài. Riêng việc thực hiện miễn, giảm, giãn thuế đã làm giảm nguồn thu 26 nghìn tỷ đồng – đây là con số không phải là nhỏ. Việc áp dụng các chính sách này, bên cạnh tác dụng động viên doanh nghiệp, cá nhân, song đã tác động ngược trở lại, làm giảm thu NSNN.

Cũng có những nguyên nhân khác như thị trường bất động sản, thị trường tài chính trầm lắng; hàng tồn kho lớn; nợ xấu tăng cao… Những hệ lụy này cùng trên một trục biện chứng và là hệ quả của nhau.

- Đó là tình hình thực hiện NSNN năm 2012. Bước sang năm 2013, nhiều ý kiến dự báo tình hình kinh tế có khả năng sẽ gặp nhiều khó khăn hơn. Với những mục tiêu, nhiệm vụ tổng quát về NSNN mà Chính phủ đề xuất cho năm 2013 có tháo gỡ được những khó khăn, vướng mắc trong thực hiện nhiệm vụ NSNN hiện nay hay không, thưa Chủ nhiệm?

- Ủy ban Tài chính – Ngân sách cơ bản nhất trí với mục tiêu, nhiệm vụ tổng quát về NSNN năm 2013, đồng thời xác định rõ, năm 2013 là năm bản lề trong thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2011 – 2015. Trong bối cảnh kinh tế thế giới được dự báo tăng trưởng vẫn gặp nhiều khó khăn, chứa đựng nhiều bất ổn. Kinh tế trong nước tiếp tục đứng trước nhiều thách thức, tốc độ tăng trưởng dự đoán có thể cao hơn năm 2012, nhưng sẽ tiếp tục phải thực hiện kiềm chế lạm phát ở mức một con số. Hệ quả của một số cơ chế, chính sách sẽ bộc lộ và ảnh hưởng đến phát triển kinh tế trong năm 2013. Vì vậy, năm 2013 chúng ta có thể đạt mức tăng trưởng kinh tế cao hơn năm 2012 nhưng khó đạt được mức tăng cao đột biến như những năm trước đây, mà chỉ có thể đạt ở mức 5,5%. Và phải đánh giá thẳng thắn rằng, nếu tăng trưởng kinh tế đạt ở mức dưới 6% thì sẽ khó khăn ở nhiều mặt, nhất là tình hình thu – chi tiếp tục khó khăn. Các cân đối lớn trở nên bức xúc, gay gắt khi nhu cầu chi tiêu quá lớn và khả năng đáp ứng của NSNN lại quá hạn hẹp.

Quốc hội cần đưa ra được mục tiêu hết sức hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và ổn định kinh tế vĩ mô cho năm 2013

- Tăng trưởng kinh tế chỉ đạt ở ngưỡng dưới 6% có lẽ không phải là câu chuyện “có khả năng” nữa mà sẽ trở thành hiện thực nền kinh tế phải đối mặt trong bối cảnh kinh tế thế giới cũng như trong nước năm 2013 được dự báo tiếp tục gặp khó khăn. Dưới góc nhìn của lĩnh vực tài chính – ngân sách thì chắc hẳn phải có giải pháp để xử lý những khó khăn nảy sinh do tăng trưởng tiếp tục đạt ở mức thấp, dưới 6%?

- Đầu tiên, chúng ta phải tính tới những giải pháp hết sức đồng bộ, kể cả chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ và các chính sách vĩ mô khác để kích thích sản xuất. Quan trọng hơn cả, tôi cho rằng, Quốc hội và Chính phủ phải đưa ra được thông điệp để củng cố niềm tin của thị trường, tạo khởi sắc cho nền kinh tế.

Để đạt được yêu cầu này, trước hết chúng ta phải xác định được mục tiêu của năm 2013 là gì? Theo tôi, QH phải đưa ra được mục tiêu hết sức hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và ổn định kinh tế vĩ mô cho năm 2013. Không thể vì bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát mà hy sinh tăng trưởng kinh tế. Vì tăng trưởng kinh tế là một trong nhữäng mục tiêu quan trọng. Nhưng ngược lại, cũng không thể vì mục tiêu tăng trưởng kinh tế mà lại để lạm phát tiếp tục tăng lên và quay trở lại mức cao như thời điểm trước. Cho nên phải tìm được giải pháp để bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và ổn định kinh tế vĩ mô – đây là cái khó nhất của chúng ta hiện nay – và phải tạo được niềm tin cho thị trường, cho doanh nghiệp sản xuất kinh doanh và cho người dân.

- Cụ thể những giải pháp đó là gì, thưa Chủ nhiệm?

Thứ nhất, về chính sách tiền tệ, chúng ta vẫn phải lấy mục tiêu dài hạn ổn định đồng tiền và kiềm chế lạm phát làm mục tiêu quan trọng hàng đầu. Và phải tính tới yếu tố: chính sách tiền tệ phải tham gia và thúc đẩy sản xuất. Với câu chuyện nợ xấu, hiện ở mức báo động và nếu không có giải pháp tích cực thì nợ xấu còn có thể tăng lên, nhiều ý kiến đặt câu hỏi phải giải quyết thế nào? Theo tôi, phải đưa ra phương châm: bản thân các ngân hàng phải tích cực tham gia cứu các doanh nghiệp như cứu mình. Bởi lẽ, dân gian đã có câu chúa chết trạng cũng băng hà, nếu doanh nghiệp rơi vào tình trạng ngừng sản xuất kinh doanh đổ vỡ, phá sản thì lấy đâu tiền để trả nợ vay cho ngân hàng. Chính vì thế, Ngân hàng Nhà nước phải tính tớái chính sách về lãi suất, tốc độ tăng trưởng tín dụng một cách hợp lý. Ngân hàng phải đưa ra được những chính sách: một là phải khoanh nợ cho doanh nghiệp, cả gốc và lãi; hai là phải giãn nợ; ba là phải mua lại nợ xấu, đương nhiên không phải bằng mọi giá, mà có sự tính toán hợp lý theo cơ chế thị trường; và tiếp tục cho doanh nghiệp cho vay ở những lĩnh vực có thể kích thích sản xuất, tiêu dùng. Ví dụ, vấn đề thị trường bất động sản, ngân hàng có thể cho người dân vay với mức lãi suất hợp lý để họ có thể mua được nhà. Đây là điểm có thể kích hoạt thị trường bất động sản sôi động trở lại (tất nhiên không thể quá sôi động như trước, nhưng ít nhất cũng bắt đầu có dòng chảy trở lại) thì mới có thể xử lý được những vấn đề khác như hàng tồn kho, đầu tư… Tôi cho rằng, thị trường bất động sản và đầu tư phải được tháo gỡ.

Thứ hai, về chính sách tài khóa, đầu tiên phải rất thận trọng trong việc ban hành các chính sách thu. Trong khi chưa có phương án bù đắp thì phải giữ được chính sách thu hợp lý theo nguyên tắc: một mặt không tạo gánh nặng về thuế đối với người dân, doanh nghiệp, mặt khác không tạo sức ép đối với việc cân đối NSNN, tránh hụt thu lớn do điều chỉnh chính sách thuế. Không có thu thì không thể có chi. Tất cả các chính sách phải được tính toán kỹ lưỡng, cân nhắc thấu đáo lợi – hại, không nên có sự đột biến, nhảy từ cực nọ sang cực kia, bảo đảm thuế thực sự là đòn bẩy của nền kinh tế và là công cụ để quản lý nền kinh tế. Hay chính sách chi cũng vậy, đầu tiên là phải cơ cấu lại chi, phải tiết kiệm những khoản tiêu phí (chứ không phải chi phí) không cần thiết như chi khánh tiết, lễ hội… Tiếp đó, phải thực hiện cơ chế khoán chi để các cơ quan, tổ chức, cá nhân sử dụng NSNN thực hành tiết kiệm tốt hơn nữa, nhiều hơn nữa. Và khi ban hành chính sách chi mới thì phải cân nhắc, phải biết nguồn để chi ở đâu? Phải từ thu để quyết định chi, từ an toàn tài chính quốc gia để quyết định nhiệm vụ chi. Trong điều kiện kinh tế – xã hội hiện nay thì có thể thấy đất nước còn nhiều nhu cầu phải chi và nhu cầu nào cũng hợp lý, quan trọng. Nhưng phải có trật tự ưu tiên, không thể dàn trải, đốt cháy giai đoạn. Như người nội trợ trong gia đình, chúng ta không quá thắt lưng buộc bụng, nhưng phải có sự tính toán, sắp xếp các nhiệm vụ chi theo tính hợp lý và cấp bách.

Và thứ ba, phải dành nguồn lực để tạo ra những cú huých cho nền kinh tế một cách có chọn lọc. Chúng ta không dàn hàng ngang để kích mà phải có sự lựa chọn, phải kích vào cái cần kích.

- Theo Chủ nhiệm, trong bối cảnh tình hình kinh tế đất nước hiện nay thì những cú huých này nên hướng vào đâu?

- Theo tôi, phải kích vào lĩnh vực đầu tư theo hướng có trọng tâm, trọng điểm và đưa lại hiệu quả ngay. Ủy ban Tài chính – Ngân sách đề nghị Chính phủ báo cáo QH và xem xét đầu tư vào dự án mở rộng Quốc lộ 1A và dự án Quốc lộ 14 khu vực Tây Nguyên. Đối với hai dự án này, chúng ta có thể huy động nguồn lực (từ trái phiếu công trình, công trái quốc gia) và đủ nguyên liệu trong nước (đang bị tồn kho) để xử lý được ngay, tạo ra cú huých. Như thế để thấy rằng, chính sách tài khóa phải có sự tham gia mạnh mẽ để tháo gỡ những vướng mắc đang đặt ra cho nền kinh tế. Tương tự như vậy, chúng ta cũng cần tạo ra những cú huých thông qua chi cho chương trình mục tiêu quốc gia để giải quyết vấn đề lao động, việc làm, xóa đói giảm nghèo…

Hành động để hướng tới một tương lai tốt đẹp cho nền kinh tế

- Chủ nhiệm có nói ngay tại Kỳ họp này, Quốc hội và Chính phủ phải đưa ra một thông điệp để tạo niềm tin cho thị trường, cho doanh nghiệp và cho người dân. Thông điệp cần đưa ra trong bối cảnh hiện nay là gì, thưa Chủ nhiệm?

Đó là phải củng cố niềm tin cho thị trường, cho doanh nghiệp và cho người dân bằng những chính sách dài hạn, ổn định. Chúng ta vẫn còn sức mạnh nội lực. Vấn đề là khai thác được nó một cách tốt nhất và có nhiều khả năng để vượt qua khó khăn, tiếp tục phát triển đi lên.

- Những mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp nêu trong Báo cáo của Chính phủ có đáp ứng được đòi hỏi và kỳ vọng của thị trường, doanh nghiệp và người dân về những chính sách dài hạn và ổn định hay chưa?

- Báo cáo của Chính phủ đã đưa ra những quan điểm, chính sách tương đối rõ ràng. Tuy nhiên, tôi cho rằng, Chính phủ cần đưa ra những quan điểm, chính sách rõ ràng hơn nữa, cụ thể hơn nữa. Mục tiêu tổng quát phải hết sức rõ ràng và đây sẽ là kim chỉ nam hành động trong thời gian tới. Và mục tiêu đó là, như trên đã nói, phải bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và ổn định kinh tế vĩ mô cũng như các giải pháp khác, trong đó có giải pháp về chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa.

- Thế còn Ủy ban Tài chính – Ngân sách, cơ quan tham mưu của QH về lĩnh vực tài chính, ngân sách, Chủ nhiệm có thông điệp gì để củng cố niềm tin cho thị trường, cho doanh nghiệp cũng như cử tri và nhân dân?

- Đúng là chúng ta đang gặp khó khăn, nhưng không phải không có cơ hội. Trong họa có phúc. Quan trọng nhất là phải thực sự xuất phát từ thực tiễn cuộc sống để giải quyết một cách bình tĩnh những vấn đề đặt ra cho kinh tế – xã hội của đất nước. Không nên rơi vào tâm trạng bi quan mà phải nhìn nhận những khó khăn, thách thức đang đặt ra với một ý chí và quyết tâm cao. Tôi cho rằng, năm 2013, có thể nền kinh tế sẽ còn gặp một số khó khăn, nhưng nếu quyết tâm xử lý tốt thì chúng ta sẽ có khởi sắc. Điều quan trọng nhất là phải hành động để hướng tới một tương lai tốt đẹp cho nền kinh tế.

Xin trân trọng cám ơn Chủ nhiệm!

Thanh Tâm (Theo DBND)