Nguyễn Sinh Hùng » Kinh tế » Triển khai Thông điệp Thủ tướng – Kỳ 3: Quyết liệt cổ phần hóa DNNN

(Kinh tế) - Đẩy nhanh tiến độ cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (DNNN) là vấn đề được đề cập nhiều trong vài năm gần đây. Trong thông điệp đầu năm 2014 của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, vấn đề này một lần nữa được nhắc tới với thái độ cương quyết hơn. Do vậy, để tạo sức bật cho nền kinh tế, kỳ vọng cổ phần hóa DNNN nói riêng và tái cơ cấu DNNN nói chung sẽ chuyển biến tích cực trong thời gian tới.

>>> Kỳ 1: Nắm bắt cơ hội, chủ động cạnh tranh

>>> Kỳ 2: Đột phá chính sách, tạo động lực mới

Lãnh đạo Bộ Giao thông Vận tải hứa với Chính phủ sẽ đôn đốc thực hiện việc tái cơ cấu TCT Đường sắt Việt Nam trong năm 2014.

Chậm cải cách, giảm niềm tin

Theo báo cáo của Bộ Tài chính về tình hình triển khai tái cơ cấu DNNN, đến hết năm 2013 đã có 6.376 DN được sắp xếp lại, trong đó 3.659 DN được cổ phần hóa, 1.022 DN chuyển thành công ty TNHH MTV, 380 DN được giao bán và 405 đơn vị bị cho giải thể, phá sản (giải thể 313, phá sản 92), số còn lại được sắp xếp theo các hình thức khác như sáp nhập, hợp nhất…

Riêng các tập đoàn, tổng công ty nhà nước (TĐ, TCT), có 83/91 đề án tái cơ cấu đã được phê duyệt, song vẫn còn 8 đơn vị chưa báo cáo đề án, gồm TCT Công nghiệp Dầu thực vật Việt Nam, TCT Đầu tư phát triển và quản lý dự án hạ tầng giao thông Cửu Long, TCT Thiết bị y tế, TCT Bưu điện Việt Nam và 4 DN thuộc UBND tỉnh Bình Dương và Hà Nội.

Phải kiên quyết thực hiện tái cơ cấu DNNN, trọng tâm là cổ phần hóa, kể cả các TĐ kinh tế; thoái vốn đầu tư ngoài ngành và bán phần vốn mà Nhà nước không cần nắm giữ theo nguyên tắc thị trường, bao gồm cả DN đang kinh doanh có hiệu quả. DNNN chỉ tập trung vào lĩnh vực then chốt, thiết yếu, địa bàn quan trọng và quốc phòng an ninh. Tách bạch nhiệm vụ sản xuất kinh doanh với nhiệm vụ chính trị, công ích.

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng

Cũng theo nhận định của Bộ Tài chính, việc xây dựng, triển khai đề án tái cơ cấu DN theo ngành, lĩnh vực kinh doanh vẫn còn chậm trễ, dẫn đến tiến độ sắp xếp, cổ phần hóa chưa đáp ứng được yêu cầu. Số DN có tỷ lệ sở hữu nhà nước trên 51% vẫn chiếm tỷ lệ cao khiến các thành phần kinh tế ngoài nhà nước chưa đóng góp được nhiều vào sự phát triển của DN.

Nguyên nhân của tình trạng này do một số bộ, ngành, địa phương, TĐ, TCT chưa quan tâm đúng mức và quyết liệt triển khai lộ trình tái cơ cấu, không chủ động báo cáo tiến độ triển khai để có những tháo gỡ kịp thời. Ngoài ra, thị trường chứng khoán, bất động sản trầm lắng cũng khiến việc cổ phần hóa, bán cổ phiếu ra công chúng, thoái vốn đầu tư gặp nhiều khó khăn.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Hoàng Hải, Tổng thư ký Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam, cho rằng nếu nói kinh tế khó khăn khiến quá trình cổ phần hóa DNNN chậm là không thuyết phục. Bởi việc cổ phần hóa không thành công chủ yếu do lãnh đạo DN chần chừ.

Tại diễn đàn DN tổ chức cuối năm 2013, đại diện nhiều hiệp hội DN trong và ngoài nước cũng lên tiếng thúc giục Chính phủ đẩy nhanh tiến độ cổ phần hóa DNNN, bởi đây là yếu tố quan trọng trong đề án tái cơ cấu DNNN. Ông Tomoyuki Kimura, Giám đốc quốc gia Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam, lo ngại: “Tình trạng chậm trễ trong cải cách và cổ phần hóa DNNN nếu không được cải thiện sẽ kéo dài thời gian phục hồi nền kinh tế, làm tăng nguy cơ tái xuất hiện những nguyên nhân gây bất ổn kinh tế vĩ mô và làm giảm niềm tin của nhà đầu tư”.

Không cổ phần hóa sẽ thay lãnh đạo

Nhìn lại công tác cổ phần hóa DNNN thời gian qua, có thể thấy 2 điểm nghẽn gây chậm trễ lớn nhất là tình hình thị trường và cơ chế chính sách. Để tháo gỡ những khó khăn này, nhiều chuyên gia cho rằng cần những cú hích mạnh mẽ hơn nữa cả về quyết tâm chính trị và sự thay đổi tư duy về cơ chế cổ phần hóa. Trong những thông điệp gần đây được các cơ quan có trách nhiệm đưa ra, có thể thấy các kiến nghị trên đang dần được chuyển hóa thành những hành động cụ thể.

Chúng ta đã có đủ thời gian để rà soát, có đủ hệ thống thể chế, thị trường chứng khoán đã có dấu hiệu khởi sắc, không còn lý do để trì hoãn cổ phần hóa DNNN. Vấn đề quan trọng là phải minh bạch thông tin và cơ chế giám sát phải đồng bộ. Trước đây, DN bán với giá nào cũng gây sự nghi ngờ liệu có sát giá thị trường, liệu có tiêu cực không. Còn hiện nay các quy chế, thể chế đã có đầy đủ.

Ông Đặng Quyết Tiến, Phó Cục trưởng Cục Tài chính doanh nghiệp, Bộ Tài chính

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Vũ Thị Mai, thời gian tới Bộ Tài chính sẽ cùng các bộ, ngành liên quan đẩy nhanh sắp xếp, cổ phần hóa DNNN, phấn đấu hoàn thành trong năm 2015. Một trong những giải pháp được đưa ra là gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả tổ chức thực hiện đề án tái cơ cấu DN.

Cụ thể, chủ tịch, tổng giám đốc TĐ, TCT, DNNN hàng quý phải báo cáo tình hình triển khai đề án tái cơ cấu và các vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện để xem xét, tháo gỡ kịp thời. Nếu báo cáo chậm trễ, lãnh đạo sẽ bị xác định không hoàn thành nhiệm vụ.

Điều đáng mừng là công tác cải cách, cổ phần hóa DNNN đang được chỉ đạo quyết liệt từ các thành viên Chính phủ và người đứng đầu Chính phủ. Tại cuộc họp với các bộ, ngành và địa phương cuối năm 2013, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng chỉ đạo trong năm 2014 dứt khoát phải tái cơ cấu DNNN sau khi các đề án đã được phê duyệt.

Trong đó, sắp xếp cán bộ là nhân tố quyết định tới sự thành bại của cuộc cải tổ, tái cơ cấu. Bởi theo Thủ tướng, nếu sắp xếp, bố trí lãnh đạo cán bộ không tốt không thể tái cơ cấu thành công. Do vậy “nếu ông cán bộ lãnh đạo ở đó mà không chịu cổ phần hóa phải thay thế”. Quan điểm này tiếp tục được Thủ tướng nêu ra tại hội nghị triển khai nhiệm vụ năm 2014 của ngành giao thông vận tải – nơi đang có nhiều DNNN lớn “lỗi hẹn” trong công tác cổ phần hóa. Thủ tướng còn nêu đích danh lãnh đạo một số DN và yêu cầu nếu không bảo đảm tiến độ cổ phần hóa đã đề ra “mời các đồng chí thôi việc để người khác làm”.

Đáp lại yêu cầu của người đứng đầu Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Giao thông – Vận tải Đinh La Thăng, khẳng định năm 2014 sẽ hoàn thành cơ bản tái cơ cấu 11 DNNN lớn, trong đó có Vietnam Airlines, niêm yết trên thị trường chứng khoán, để đảm bảo mọi hoạt động của DN phải công khai, minh bạch.

“Ban Cán sự Đảng đã ra nghị quyết, nếu các đơn vị không cổ phần hóa đúng tiến độ, chủ tịch HĐTV, tổng giám đốc phải đi nơi khác” – ông Thăng cam kết. Bộ này cũng đặt quyết tâm thực hiện tái cơ cấu với các TĐ, TCT lớn hoạt động thua lỗ, hay trì trệ như Vinalines, SBIC, Đường sắt Việt Nam.

Minh bạch lộ trình, tháo gỡ cơ chế

Để lộ trình cải cách DNNN về đích đúng thời hạn, bên cạnh quyết tâm của Chính phủ và các bộ, ngành liên quan, còn rất nhiều việc phải làm. Là người trực tiếp tham gia chắp bút đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế, TS. Nguyễn Đình Cung, quyền Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), đề nghị các bộ, ngành, địa phương phải sớm công bố danh sách DNNN sẽ cổ phần hóa trong năm 2014 và 2015, các khoản thoái vốn với lộ trình cụ thể.

Theo đó, áp lực cải cách DNNN không còn chung chung, mà áp vào từng con người, cá nhân cụ thể. Có như vậy, xã hội, người dân, thị trường mới có thể tham gia giám sát hiệu quả việc thực hiện cổ phần hóa của DNNN.

“Nếu danh sách cổ phần hóa, thoái vốn được công bố ngay trong quý I-2014 với nguyên tắc theo giá thị trường, hoạt động cổ phần hóa sẽ trở nên sôi động, từ đó tạo ra cơ hội kinh doanh mới. Trên cơ sở đó, thị trường nội địa sẽ được kích thích bằng thay đổi thể chế, động lực, chính sách để tạo ra sự thay đổi phân bổ nguồn lực, không cần tăng cầu” – ông Cung phân tích.

Hiện nay, một trong những thay đổi về cơ chế được kỳ vọng sẽ tạo thêm lực đẩy cho cổ phần hóa DNNN là Nghị định 189 của Chính phủ ban hành tháng 11-2013 có sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 59/CP về chuyển DN 100% vốn nhà nước thành công ty cổ phần.

Được ban hành năm 2011, sau 2 năm thực hiện, Nghị định 59 và các thông tư hướng dẫn cơ bản đáp ứng được yêu cầu đặt ra đối với công tác cổ phần hóa DNNN, khắc phục những vướng mắc chủ yếu của Nghị định 109 trước đây. Tuy nhiên, vẫn có những vướng mắc về xác định giá trị DN và xử lý công nợ khiến số lượng DN cổ phần hóa còn ít, tiến trình cổ phần hóa chậm trễ.

Hay như có hiệu lực từ ngày 15-1-2014, Nghị định 189 sẽ tập trung giải quyết nhiều vấn đề, xác định giá trị quyền sử dụng cho DN cổ phần hóa, nới quy định về đấu thầu, tăng cường trách nhiệm của lãnh đạo DN… Cụ thể, quy định về giá trị quyền sử dụng đất được Chính phủ sửa đổi, bổ sung tại Điều 31 Nghị định 189.

Đối với diện tích đất DN cổ phần hóa đã được giao đất và nộp tiền sử dụng đất cho ngân sách nhà nước, hoặc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất hợp pháp để sử dụng vào mục đích xây dựng nhà để bán, xây dựng kết cấu hạ tầng để chuyển nhượng hoặc cho thuê, phải xác định lại giá trị quyền sử dụng đất tính vào giá trị DN.

Đối với diện tích đất đã giao cho DN và DN đã sử dụng để góp vốn thành lập pháp nhân mới, cơ quan có thẩm quyền quyết định phê duyệt phương án cổ phần hóa, xem xét xử lý theo nguyên tắc: chuyển giao cho DN 100% vốn nhà nước khác làm đối tác nếu được các đối tác góp vốn trong pháp nhân mới chấp thuận và DN tiếp tục kế thừa tính vào giá trị DN cổ phần hóa.

Đối với diện tích đất còn lại DN cổ phần hóa thực hiện hình thức thuê đất có thời hạn theo quy định của pháp luật về đất đai và không phải tính bổ sung giá trị lợi thế vị trí địa lý khi xác định giá trị DN. Quy định này nhằm khắc phục bất cập trong việc xác định giá trị quyền sử dụng đất trong thời gian qua.

Bên cạnh đó, để đẩy nhanh tiến độ cổ phần hóa DNNN, Nghị định 189 đã điều chỉnh quy định tổ chức đấu thầu theo hướng đối với các gói thầu tư vấn định giá có giá trị không quá 3 tỷ đồng, cơ quan có thẩm quyền quyết định phương án cổ phần hóa có thể lựa chọn hình thức chỉ định thầu để lựa chọn tổ chức tư vấn định giá.

>>> Kỳ 4: Đổi mới thể chế kinh tế thị trường

(Sài Gòn Đầu Tư)

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@nguyensinhhung.net

Share on Link Hay! Share on Facebook! Tweet This!